Рак на панкреас: Зошто е тешко да се открие навреме и кои симптоми не треба да се игнорираат

Ракот на панкреас е една од најсериозните и најсмртоносни форми на рак. Станува збор за болест која често се дијагностицира доцна, бидејќи раните симптоми се суптилни, нејасни и лесно се мешаат со други, многу почести состојби како гастритис, жолчни камења или болки во грбот.

Раното откривање е голем предизвик, но препознавањето на предупредувачките знаци и брзата проценка кај лекар може да доведе до подобри исходи.

Зошто ракoт на панкреас е тивок и тешко се открива навреме?

Постојат неколку причини:

• Панкреасот е сместен длабоко во стомачната празнина

Ова значи дека туморите не предизвикуваат рани симптоми или видливи промени како кај некои други органи.

• Раните симптоми се неспецифични

Тие често личат на проблеми со варење, мускулно-скелетни болки или замор — состојби кои се многу почести.

• Не постои едноставен рутински скрининг

За разлика од колоноскопија или мамографија, не постои стандарден тест за рано откривање на рак на панкреас кај општата популација.

• Брзо напредување

Панкреасниот карцином често расте и се шири брзо, па дури и малите тумори може рано да зафатат важни крвни садови или органи.

Симптоми кои не треба да се игнорираат

Иако раните знаци се суптилни, постојат симптоми кои треба да бидат аларм — особено ако траат повеќе недели или се влошуваат.

• Болка во стомакот или грбот

1. Болка во горниот дел на стомакот што се шири кон грбот
2. Болка која се влошува по јадење или кога лежите
3. Болка која привремено се подобрува при наведнување напред

• Необјаснето губење на тежина
• Жолтица - Еден од главните симптоми на рак во главата на панкреасот. Се јавува кога туморот ги блокира жолчните канали. Симптоми: жолта кожа и очи, темна урина, бледа столица, чешање на кожата
• Промени во варењето на храната
• Појава на гадење, надуеност, масна, лебдечка столица (статореја), неподносливост на масна храна
• Ново-настанат дијабетес - Ракот на панкреасот може да наруши лачењето на инсулин. Кај поедини лица дијабетесот е првиот знак.
• Општ замор и слабост - Знак на напредната болест или последица од нарушена исхрана.

Ризик–фактори за рак на панкреас

Неколку фактори го зголемуваат ризикот, меѓу кои:

• Пушење (најсилен модифицирачки фактор)
• Хронична злоупотреба на алкохол
• Семејна историја или наследни генетски синдроми (BRCA2, Lynch синдром)
• Хроничен панкреатит
• Возраст над 55 години
• Дебелина или неактивен животен стил
• Дијабетес
• Долготрајна изложеност на хемикалии

Лицата со повеќе ризик-фактори треба побргу да се јават на преглед при појава на симптоми.

Како се поставува дијагнозата?

Иако не постои едноставен скрининг за сите луѓе, постојат прецизни дијагностички методи кога има сомнеж:

1. Лабораториски тестови

• Bilirubin, ALP, AST/ALT – хепатални ензими кои се често покачени при жолтица
• CA 19-9 – маркер што може да биде покачен, но не е специфичен

2. Ултразвук (ехо) на абдомен

3. CT (компјутерска томографија)

Детална процена на големината, позицијата и проширеноста на туморот.

Одлични за преглед на жолчни и панкреатични канали.

5. Ендоскопски ултразвук (EUS)

Овозможува прецизно гледање на панкреасот и земање примерок (биопсија).

6. ЕРЦП (ендоскопска ретроградна холангиопанкреатографија)

Се користи и за дијагноза и за третман на блокирани жолчни канали.

Третман на рак на панкреас

Третманот зависи од стадиумот, локацијата на туморот и општата здравствена состојба.

Главна опција за ранооткриен, локализиран рак.

• Whipple операција (панкреатодуоденектомија) – сложена операција со отстранување на дел од панкреасот, желудникот, жолчниот канал и дуоденумот.

Кај тумори во телото или опашката на панкреасот:

• Дистална панкреатектомија

• пред операција (неоадјувантно) за намалување на туморот
• по операција (адјувантно)
• како основен третман ако ракот е напреднат

Се користи кај одредени пациенти, особено во комбинација со хемотерапија.

4. Таргетирана терапија и имунотерапија

За пациенти со специфични генетски мутации (на пример BRCA мутации) или високи имунолошки маркери.

5. Палијативна терапија

Фокусирана на намалување на болка, жлъчни блокади, гадење и подобрување на квалитетот на животот.

Може ли да се открие рано?

Не постои рутински скрининг за општата популација, но следни групи треба да се следат внимателно:

• лица со семејна историја на рак на панкреас
• носители на генетски мутации (BRCA, PALB2, Lynch)
• лица со хроничен панкреатит
• пациенти со нагло појавен дијабетес на возраст над 50 години