Поврзаност помеѓу консумацијата на црвено месо и ризикот од рак

Црвеното месо, кое често е омилен извор на протеини, традиционално зазема значајно место на нашите менија. Сепак, сè повеќе докази укажуваат на можната поврзаност помеѓу неговата консумација и зголемениот ризик од развој на одредени типови на рак. Резултатите од бројни научни истражувања за оваа врска доведоа и до промени во препораките за исхрана.

Што се смета за „црвено“ месо и месни преработки?

Терминот „црвено месо“ се однесува на мускулите од цицачи кои имаат карактеристична црвена боја во својата сурова состојба. Ова вклучува месо од:

• Говеда (говедско, јунешко, телешко),
• Свињи (свинско),
• Овци (јагнешко, овчо) и
• Кози (козјо месо).

Преработеното или процесирано црвено месо, односно месните преработки, се добиваат со примена на разни технолошки постапки како димење, сушење, солење и/или додавање хемиски конзерванси. Примери за месни преработки се:

• Месни конзерви и паштети,
• Колбаси, виршли,
• Сланина и разни сувомесни производи (пршут, печеница, сув врат, будолa),
• Мелено и обликувано месо (ќебапи, плескавици, шницли).

Нутритивен состав на црвеното месо

Црвеното месо е богат извор на протеини кои ги содржат сите аминокиселини потребни за организмот. Тоа е исто така значаен извор на железо, витален минерал за создавање на црвените крвни клетки, особено во специфичниот облик наречен хем-железо, кое телото лесно го апсорбира и користи. Дополнително, црвеното месо содржи цинк и витамин Б12.
Сепак, ова месо често содржи заситени масти и холестерол, кои во поголеми количини можат негативно да влијаат на здравјето на срцето и крвните садови.

Како црвеното месо е поврзано со ризикот од рак?

Сè поголем број научни докази укажуваат на поврзаноста помеѓу консумацијата на црвено месо и месни преработки со зголемен ризик од одредени видови на рак.

• Рак на желудник – Истражувањата ја поврзуваат негативната улога на хем-железото во создавање на штетни соединенија и поттикнување на растот на бактерии како Helicobacter pylori, која е главен фактор за рак на желудник.
• Колоректален рак – Ризикот се зголемува со вкупната количина на внесено црвено месо, честата на консумација на црвено и преработено месо, како и методите на подготовка при високи температури.
• Рак на дојка – Консумацијата на црвено месо и месни преработки е поврзана со зголемен ризик од рак на дојка, особено кај постменопаузални жени.
• Рак на панкреас – Ограничени докази покажуваат дека соединенијата што настануваат при димење и печење месо на скара може да го зголемат ризикот од рак на панкреас.

Механизми на зголемен ризик од рак

Неколку механизми ја објаснуваат врската помеѓу консумацијата на црвено и преработено месо и ризикот од рак:

• Канцерогени соединенија: Готвењето на црвено месо на високи температури произведува канцерогени соединенија како што се хетероциклични амини и полициклични ароматични јаглеводороди.
• Хем-железо: Природно присутно во црвеното месо, може да го зголеми оксидативниот стрес и да го поттикне создавањето на канцерогени N-нитрозо соединенија во цревата.
• Конзерванси: Нитратите и нитритите во месните преработки за време на дигестијата може да формираат соединенија со канцерогено дејство.

Што можеме да направиме: умереност и супституции

Црвеното месо може да биде дел од урамнотежена исхрана, но умереноста е клучна. Еве неколку препораки:

• Ограничете го внесот на помалку од 455 г варено црвено месо (600–700 г сурово) неделно.
• Избирајте немасни делови од месото и користете поздрави методи за готвење (варење, динстање, печење во рерна).
• Зголемете го внесот на растителни извори на протеини како мешунки, јаткасти плодови, тофу и цели зрна.
• Вклучете повеќе риба и живина наместо црвено месо.
• Избегнувајте месни преработки што е можно повеќе.

Со правилно разбирање на ризиците и мудар избор на храна, можеме да уживаме во разновидна исхрана додека го намалуваме ризикот од рак.