Tonsiliti (inflamacioni i bajameve): Simptomat dhe kur nevojiten antibiotikë ose operacion

Tonsiliti paraqet inflamacion të bajameve – struktura limfatike të vendosura në pjesën e pasme të fytit, të cilat luajnë një rol të rëndësishëm në sistemin imunitar, sidomos gjatë fëmijërisë. Edhe pse më shpesh shkaktohet nga infeksione virale dhe kalon relativisht shpejt, tonsiliti mund të jetë i dhimbshëm, i vazhdueshëm dhe të shkaktojë vështirësi të konsiderueshme gjatë gëlltitjes dhe të folurit. Ndonjëherë inflamacioni mund të jetë bakterial, të çojë në formim të qelbit, temperaturë të lartë dhe nevojë për antibiotikë.

Tek disa pacientë, inflamacionet e përsëritura ose kronike mund të imponojnë nevojën për operacion – tonsilektomi, e cila paraqet heqjen e përhershme të bajameve. Kuptimi i simptomave, shkaqeve dhe kritereve për trajtim u ndihmon pacientëve dhe prindërve të kërkojnë me kohë ndihmën mjekësore të duhur.

Bajamet janë linja e parë e mbrojtjes në hyrjen e ajrit dhe ushqimit në trup. Ato vazhdimisht vijnë në kontakt me viruse dhe baktere, prandaj nuk është për t’u habitur që inflamacioni është dukuri e shpeshtë tek fëmijët, por edhe tek të rriturit.

Shkaqet më të shpeshta janë:

●        Viruset – adenovirusi, influenca, rinovirusi, virusi Epstein–Barr (mononukleoza). Tonsiliti viral është më i shpeshti dhe zakonisht kalon vetë.

●        Bakteriet – më shpesh Streptococcus pyogenes (streptokoku), shkaktar i tonsilitit purulent.

●        Infeksionet mykotike ose infeksionet e lidhura me imunitet të ulët.

Tek fëmijët, tonsiliti shfaqet më shpesh për shkak të sistemit imunitar të pa zhvilluar mjaftueshëm, ndërsa tek të rriturit infeksionet e përsëritura shpesh tregojnë për inflamacion kronik ose kripta të përhershme në bajame ku grumbullohen bakteriet.

Simptomat e tonsilitit

Simptomat mund të ndryshojnë në varësi të shkakut, moshës dhe ashpërsisë së inflamacionit. Më të shpeshtat janë:

●     dhimbje në fyt që përkeqësohet gjatë gëlltitjes

●     bajame të kuqe dhe të zmadhuara

●     shtresa të bardha ose të verdha (priza purulente)

●     temperaturë e lartë

●     erë e pakëndshme e gojës

●     dhimbje në vesh (dhimbje e transmetuar)

●     lodhje, dobësi

●     nyje limfatike të fryra në qafë

●     vështirësi gjatë gëlltitjes ose hapjes së gojës

Tek tonsiliti viral shpesh ka kollë, rrjedhje hunde, sy të skuqur dhe gjendje e përgjithshme e ftohjes. Tek tonsiliti bakterial (streptokokik) simptomat janë më të theksuara, me shfaqje të qelbit, temperaturë të lartë dhe mungesë të kollës.

Çfarë do të thotë tonsiliti purulent (me qelb)?

 Tonsiliti purulent zakonisht shkaktohet nga streptokoku dhe karakterizohet nga:

●     shtresa me qelb ose priza të bardha

●     dhimbje intensive gjatë gëlltitjes

●     temperaturë mbi 38.5°C

●     fillim i shpejtë i simptomave

●     nyje limfatike të fryra dhe të dhimbshme në qafë

Ky lloj inflamacioni kërkon vlerësim të kujdesshëm, sepse streptokoku i patrajtuar mund të shkaktojë komplikime si ethe reumatike, inflamacion të veshkave (glomerulonefrit), ose formim të abscesit

Kur nevojiten antibiotikët?

Antibiotikët nuk janë të nevojshëm tek tonsiliti viral – ata nuk do ta përshpejtojnë shërimin. Ata janë të indikuar vetëm kur ka konfirmim ose dyshim të fortë për infeksion bakterial (streptokokik). Mjeku vlerëson bazuar në shenjat klinike dhe, sipas nevojës, kryen:

●     test të shpejtë për streptokok

●     tampon të fytit dhe kulturë mikrobiologjike

Antibiotikët rekomandohen kur ka:

●     shtresa me qelb

●     temperaturë të lartë dhe të vazhdueshme

●     dhimbje të theksuar

●     nyje limfatike të fryra

●     test streptokok pozitiv

Më shpesh përdoret penicilina ose amoksicilina, ndërsa tek pacientët me alergji – alternativa makrolide.

E rëndësishme: edhe pse simptomat shpesh përmirësohen pas 48 orësh, terapia me antibiotikë duhet të përfundohet plotësisht për të parandaluar komplikimet.

Tonsiliti kronik dhe episodet e përsëritura Tek disa persona inflamacioni shfaqet disa herë, veçanërisht nëse bajamet kanë kripta të thella ku mbahen bakteriet. Tonsiliti kronik mund të shkaktojë:

●     erë të pakëndshme të shpeshtë

●     ndjesi të “gurëzave” në fyt (gurëza tonsilare)

●     infeksione të përsëritura disa herë në vit

●     dhimbje të vazhdueshme në fyt ose ndjesi shqetësimi

Kur merret në konsideratë tonsilektomia (operacioni për heqjen e bajameve)? Tonsilektomia mund të rekomandohet kur inflamacioni përsëritet shpesh, është i rëndë ose shkakton komplikime. Indikacionet më të shpeshta janë:

●     7 ose më shumë infeksione brenda një viti

●     5 infeksione në vit për dy vite radhazi

●     3 infeksione në vit për tre vite radhazi

●     absces peritonsilar (qelb pas bajames)

●     tonsiliti kronik me erë të keqe dhe shqetësim

●     vështirësi të konsiderueshme në frymëmarrje ose gjumë (apnea obstruktive)

●     bajame të mëdha që pengojnë gëlltitjen

Operacioni është rutinë dhe i sigurt, dhe zakonisht bëhet nën anestezi të përgjithshme. Procesi i shërimit zgjat rreth 10–14 ditë.

Trajtimi në shtëpi dhe kur duhet të kërkohet mjeku Pavarësisht nga shkaku, masat e rëndësishme për lehtësim janë:

●     hidratim i mirë

●     çajra ose supa të ngrohta

●     analgjetikë si paracetamol ose ibuprofen

●     pushim

●     përdorimi i lagështuesve të ajrit

Duhet të kërkohet mjeku nëse:

●     dhimbja është e fortë ose përkeqësohet

●     simptomat zgjasin më shumë se 3–4 ditë pa përmirësim

●     ka vështirësi në hapjen e gojës

●     temperatura është mbi 39°C

●     shfaqet erë e keqe e gojës dhe dhimbje e fortë njëanësore (absces i mundshëm)