Infeksionet e traktit urinar (ITU): Simptoma, shkaqe dhe trajtim

Infeksionet e traktit urinar (ITU) janë ndër infeksionet më të shpeshta tek gratë, por mund të shfaqen edhe tek burrat. Trakti urinar përfshin veshkat, uretërat, fshikëzën e urinës dhe uretërën. Zakonisht infeksioni fillon në uretër ose në fshikëzën e urinës, por mund të përparojë edhe deri tek veshkat, gjë që përbën një gjendje më serioze.

Edhe pse shumica e ITU-ve janë të lehta dhe shërohen shpejt, është e rëndësishme që simptomat të njihen në kohë, të fillohet trajtimi i duhur dhe të merren masa për parandalimin e përsëritjes, pasi tek shumë gra infeksionet mund të shfaqen disa herë.

Pse shfaqen infeksionet e traktit urinar?

Shkaktari më i shpeshtë i ITU-ve është bakteri Escherichia coli (E. coli), i cili normalisht jeton në zorrë, por lehtësisht mund të arrijë deri tek uretra dhe fshikëza e urinës. Gratë kanë uretër më të shkurtër se burrat, prandaj bakteret udhëtojnë më shpejt deri tek fshikëza – ndaj ITU-të janë shumë më të shpeshta tek gjinia femërore.

Faktorët që e rrisin rrezikun e infeksioneve të traktit urinar (ITU):

• aktiviteti seksual
• mungesa e lëngjeve / dehidratimi
• mbajtja e urinës
• menopauza (estrogjenet e ulëta → mukozë më e thatë)
• shtatzënia
• diabeti ose imuniteti i dobësuar
• higjiena intime e pasaktë
• përdorimi i spermicidëve
• prostata e zmadhuar tek burrat

Disa njerëz kanë prirje natyrore për infeksione të përsëritura për shkak të faktorëve anatomikë ose imunitarë.

Cilat janë simptomat e infeksionit të traktit urinar?

Simptomat varen nga pjesa e traktit urinar e prekur. Shumica e infeksioneve prekin uretërën dhe fshikëzën e urinës (cistiti), por infeksioni mund të ngjitet deri tek veshkat (pielonefriti).

Simptoma të cistitit (infeksion i fshikëzës së urinës):

• djegie gjatë urinimit
• urinim i shpeshtë, edhe pse dalin vetëm disa pika
• ndjesi urgjence – nevojë për të urinuar menjëherë
• presion ose dhimbje në pjesën e poshtme të barkut
• urinë e turbullt ose me erë të keqe
• ndonjëherë gjurmë gjaku

Simptoma të uretritit (infeksion i uretërës):

• djegie në fillim të urinimit
• irritim ose parehati në uretër

Simptoma të pielonefritit (infeksion i veshkave – gjendje serioze):

• temperaturë e lartë
• dhimbje në ije, anë ose shpinë
• të përziera dhe të vjella
• ethe dhe dobësi

Infeksioni i veshkave kërkon trajtim urgjent dhe ndonjëherë shtrimin në spital.

Si diagnostikohet ITU?

Mjeku zakonisht kërkon një mostër urine për:

• test urinar (urinë analizë) – zbulon praninë e inflamacionit, leukociteve, nitriteve
• kulturë urine – për identifikimin e saktë të bakterit dhe zgjedhjen e antibiotikut të duhur
• Tek ITU-të e përsëritura ndonjëherë bëhen ekzaminime shtesë:
• ekografi e veshkave dhe fshikëzës së urinës
• cistoskopi – procedurë endoskopike (me një kamerë të hollë) për shqyrtimin direkt të mukozës së fshikëzës së urines

Kur janë të nevojshëm antibiotikët? Antibiotikët janë trajtimi bazë për ITU, pasi shkaktari është pothuajse gjithmonë bakterial. Por zgjedhja e antibiotikut, doza dhe kohëzgjatja varen nga ashpërsia e infeksionit, mosha dhe gjendja shëndetësore.

Antibiotikët zakonisht përshkruhen kur ka:

• prani të konfirmuar të baktereve në urinë
• simptoma tipike të cistitit
• temperaturë të lartë, dhimbje në ije ose simptoma të infeksionit të veshkave

Tek ITU-të e lehta tek gratë e shëndetshme, ndonjëherë rekomandohen skema të shkurtra prej 3–5 ditësh. Tek burrat, gratë shtatzëna dhe diabetikët trajtimi është më i gjatë dhe më specifik.

Antibiotikët duhet të merren saktësisht siç janë përshkruar dhe të përfundohet e gjithë terapia – edhe nëse simptomat përmirësohen pas 1–2 ditësh.

Si t’i trajtoni simptomat në shtëpi? Infeksionet e traktit urinar (ITU) mund të shkaktojnë shqetësim të madh, por disa masa ndihmojnë derisa antibiotiku të fillojë të veprojë.

• pini shumë ujë (e hollon urinën dhe e ul irritimin)
• shmangni kafenë, alkoolin dhe pijet e gazuara (i irritojnë rrugët urinare)
• përdorni kompresë të ngrohtë në pjesën e poshtme të barkut për lehtësimin e dhimbjes
• analgjetikët mund të ndihmojnë përkohësisht me dhimbjen, por nuk e shërojnë infeksionin
• gjithmonë shmangni mbajtjen e urinës – urinojeni menjëherë sapo të ndjeni nevojë

Kur duhet të kërkohet ndihmë mjekësore urgjentisht?

Ndihma mjekësore është e domosdoshme nëse shfaqen:

• temperaturë e lartë
• dhimbje në ije ose shpinë
• gjak në urinë
• pamundësi për të urinuar
• ITU të përsëritura në periudhë të shkurtër
• simptoma që nuk përmirësohen pas 48 orësh trajtim

Gjatë shtatzënisë, çdo ITU duhet të trajtohet menjëherë, pasi mund të çojë në komplikime.

Parandalimi ka një rol shumë të madh, veçanërisht tek gratë me infeksione të shpeshta. Ndryshimet e vogla në zakone mund të bëjnë një diferencë të madhe.

• pini mjaftueshëm ujë çdo ditë
• urinoni para dhe pas marrëdhënieve seksuale
• mos e mbani urinën për shumë kohë
• fshijeni nga përpara drejt mbrapa pas përdorimit të tualetit
• shmangni sapunët intimë agresivë ose dezodorantët
• vishni të brendshme pambuku dhe shmangni pantallonat e ngushta
• ulni përdorimin e spermicidëve

Tek gratë në menopauzë, terapia lokale me estrogjen mund të përmirësojë mukozën dhe të ulë rrezikun e infeksioneve urinare të përsëritura.

Tek personat që kanë infeksione shumë të shpeshta, mjeku mund të rekomandojë:

• doza të vogla antibiotikësh në mënyrë profilaktike
• mjete antimikrobiale pas marrëdhënieve seksuale
• suplemente me D-manozë ose boronicë (si masë shtesë, por jo zëvendësim për trajtim)

Infeksionet e traktit urinar janë të shpeshta, por me diagnozë të hershme dhe trajtim të duhur zakonisht kalojnë shpejt. Më e rëndësishme është të njihen simptomat, të mos injorohen shenjat alarmante dhe të zbatohen masat parandaluese. Hidratimi i mjaftueshëm, higjiena dhe zakonet e shëndetshme mund të ulin ndjeshëm rrezikun e përsëritjes.