Kanceri i lëkurës (malinj dhe beninj): si të njihni ndryshimet e rrezikshme dhe si trajtohen

Lëkura është organi ynë më i madh dhe çdo ditë është e ekspozuar ndaj diellit, dëmtimeve dhe ndikimeve të tjera. Shumica e ndryshimeve në lëkurë janë beninje (jo agresive), por disa prej tyre mund të jenë ose të bëhen malinje, pra kancer i lëkurës. Njohja në kohë e ndryshimeve të dyshimta rrit ndjeshëm shanset për trajtim të suksesshëm.

Beninje vs. malinje – çfarë do të thotë?

• Ndryshime beninje Ato nuk janë agresive dhe nuk metastazojnë (nuk përhapen në organe të tjera). Shembuj:
• Ateromat – krijohen nga bllokimi i kanalit të gjëndrës dhjamore dhe grumbullimi i produktit dhjamor, duke formuar një kist. Shfaqen shpesh në kokë, fytyrë, veshë, qafë dhe shpinë. Mund të inflamohen dhe të shkaktojnë dhimbje, skuqje, ënjtje dhe proces purulent.
• Lipomat – tumore të indit dhjamor. Zakonisht shfaqen në indin nënlëkuror të qafës, shpinës, trupit dhe gjymtyrëve të sipërme. Janë masa të buta, të lëvizshme, rriten ngadalë dhe pa dhimbje, duke shkaktuar vetëm shqetësim estetik.
• Nevuset (nishanet) – tumore pigmentare beninje nga melanocitet. Mund të jenë të fituara ose të lindura. Nishanet e lindura shfaqen para lindjes dhe rriten me fëmijën. Nishanet e fituara zakonisht nuk transformohen në tumore malinje.
• Ndryshime malinje (kanceri i lëkurës) Tumore agresive që mund të depërtojnë thellë në indet përreth dhe të metastazojnë. Llojet më të shpeshta:
• Karcinoma bazocelulare – tipi më i shpeshtë (70–80% e rasteve). Rritet ngadalë, rrallë metastazon, por mund të shkatërrojë indet lokale. Shfaqet kryesisht në fytyrë, hundë, veshë, qafë, duar dhe skalp. Ka prognozë të mirë nëse trajtohet në kohë.
• Karcinoma skuamokelulare – më agresive, mund të depërtojë më thellë dhe të përhapet në nyjet limfatike. Shfaqet tek personat me ekspozim kronik në diell, të moshuar ose me imunitet të dobësuar.
• Melanoma – tipi më i rrezikshëm, por më i rrallë. Vjen nga melanocitet (qelizat pigmentare). Rritet shpejt dhe metastazon herët në nyje limfatike, mushkëri, tru dhe organe të tjera. Shpesh lidhet me djegie të forta nga dielli, sidomos në fëmijëri.

Si të njihni ndryshimet e rrezikshme? – Rregulli ABCDE për nishanet

• A – Asimetria: një gjysmë e nishanit nuk i ngjan tjetrës.
• B – Kufijtë: të parregullt, të gërryer.
• C – Ngjyra: jo e njëtrajtshme – kombinim i kafe, e zezë, e kuqe, gri, e bardhë.
• D – Diametri: më i madh se 6 mm (si goma e lapsit).
• E – Evolucioni: ndryshime në madhësi, ngjyrë, formë, gjakderdhje, kruarje ose djegie.

Shenja të tjera alarmuese:

• Plagë që nuk shërohet për më shumë se 3–4 javë
• Pjesë e kuqe, e trashë, me luspa ose e ashpër që përhapet
• Njollë që gjakoset, zhvishet ose ka kore dhe nuk shërohet
• Gungë me pamje të bardhë, me shkëlqim (tipike për karcinomën bazocelulare)
• Nodul i fortë, i kuqërremtë ose lezion me kore (shpesh karcinomë skuamokelulare)

Faktorët e rrezikut për kancerin e lëkurës:

• Ekspozim i shpeshtë dhe i gjatë në diell ose solarium
• Djegie nga dielli, sidomos në fëmijëri
• Lëkurë e hapur, flokë biond ose të kuq, sy blu ose jeshil
• Numër i madh nishanesh ose nishane atipike
• Histori familjare e melanomës
• Imunitet i dobësuar

• Dermatoskopia – ekzaminim me lupë speciale dhe dritë.
• Biopsia – marrje e indit për analizë mikroskopike, mënyra e vetme e sigurt për konfirmim.

Trajtimi i ndryshimeve beninje:

• Heqje kirurgjikale (eksçizion)
• Krioterapi (ngrirje me azot të lëngshëm)
• Elektrokoagulim / lazer

Trajtimi i ndryshimeve malinje (kancerit të lëkurës):

• Eksçizion kirurgjikal – heqje e lezionit me margjinë sigurie.
• Kirurgjia Mohs – heqje shtresë pas shtrese me kontroll mikroskopik.
• Trajtime lokale – krioterapi, terapi fotodinamike, kremra imunomodulues ose citostatike.
• Radioterapi – për pacientë që nuk mund të operohen.
• Terapi sistemike për melanomën e avancuar – imunoterapi ose terapi të targetuara (p.sh. mutacionet BRAF).

• Shmangni diellin midis orës 10–16 gjatë verës.
• Përdorni krem mbrojtës me SPF të lartë (30+), të aplikuar shpesh.
• Mbani kapelë, syze dhe rroba mbuluese.
• Shmangni solariumin.
• Bëni vetëkontroll të lëkurës një herë në muaj.
• Vizitoni dermatologun rregullisht, sidomos nëse keni shumë nishane ose histori familjare të kancerit të lëkurës.