Kanceri i mushkërive: simptomat dhe rëndësia e zbulimit të hershëm

Kanceri i mushkërive është një nga shkaqet kryesore të vdekjes nga sëmundjet malinje në botë. Ai zhvillohet kur qelizat në mushkëri fillojnë të rriten në mënyrë të pakontrolluar, duke krijuar një tumor që mund të përhapet në indet dhe organet përreth. Edhe pse kanceri i mushkërive shpesh lidhet me duhanpirjen, është e rëndësishme të dihet se mund të shfaqet edhe tek persona që kurrë nuk kanë pirë duhan.

Zbulimi i hershëm është thelbësor, sepse në fazat e para kanceri mund të shërohet plotësisht ose të kontrollohet më lehtë. Megjithatë, simptomat e hershme shpesh janë jo specifike, ndaj shumë pacientë paraqiten në faza më të vona. Prandaj është e rëndësishme të njihen faktorët e rrezikut, shenjat dhe mundësitë për skrining.

Simptomat e hershme mund të neglizhohen lehtësisht ose të interpretohen gabimisht si infeksione apo sëmundje kronike të mushkërive. Simptomat më të shpeshta janë:

• Kollë e vazhdueshme që zgjat më shumë se 2–3 javë ose ndryshon në karakter.
• Gjakderdhje gjatë kollitjes ose shfaqja e gjurmëve të gjakut në sputum.
• Vështirësi në frymëmarrje ose ndjesi mungese ajri.
• Dhimbje në gjoks që përkeqësohet gjatë frymëmarrjes së thellë, kollitjes ose të qeshurit.
• Infeksione kronike, si pneumoni ose bronkite të përsëritura.
• Humbje e oreksit dhe e peshës trupore pa arsye të qartë.
• Lodhje e vazhdueshme dhe dobësi.
• Ngjirje ose ndryshim në zë.

• ënjtje e fytyrës dhe e qafës,
• dhimbje në kocka,
• dhimbje koke ose simptoma neurologjike gjatë metastazave.

Faktorët e rrezikut 

Disa faktorë e rrisin ndjeshëm rrezikun për zhvillimin e kancerit të mushkërive:

2. Duhanpirja pasive 
Ekspozimi ndaj tymit të duhanit nga persona të tjerë e rrit ndjeshëm rrezikun, veçanërisht në ambiente të mbyllura.

3. Ekspozimi ndaj substancave kancerogjene 
Siç janë asbesti, radoni, arseniku, tymrat dhe kimikatet nga industria, etj.

5. Ajri i ndotur në ambiente të mbyllura 
Në rrezik më të madh janë personat që qëndrojnë në hapësira të ajrosura dobët, ku rregullisht digjet qymyr, dru ose lëndë të tjera të ngurta djegëse.

6. Sëmundjet inflamatore të mushkërive 
Si sëmundja kronike obstruktive e mushkërive (COPD) dhe pneumokonioza.

7. Faktorët gjenetikë 
Historia familjare pozitive mund ta rrisë rrezikun.

8. Mosha 
Shumica e rasteve shfaqen pas moshës 55 vjeç.

Kanceri i mushkërive shpesh është asimptomatik në fazat fillestare. Prandaj rekomandohet skrining me Low-Dose CT (tomografi kompjuterike me dozë të ulët) tek personat me rrezik të lartë:

• mosha 50–80 vjeç,
• duhanpirës aktivë ose ish-duhanpirës me ≥ 20 “paketa-vite”,
• persona që ende pinë duhan ose e kanë lënë gjatë 15 viteve të fundit.

Ky skrining mund të ulë rrezikun e vdekjes nga kanceri i mushkërive me 20–30%, sepse i zbulon tumoret ndërsa janë ende të vegjël.

Pas dyshimit për kancer të mushkërive, pasojnë disa ekzaminime:

• Rëntgen i mushkërive – testi fillestar.
• CT ose PET-CT (tomografi me emetim pozitronik) – jep pamje të detajuar dhe vlerësim të kancerit dhe përhapjes së tij (metastazat).
• Biopsi – marrje e mostrës së indit përmes bronkoskopisë, biopsisë me gjilpërë ose metodës kirurgjikale.
• Testim molekular – i rëndësishëm për zgjedhjen e terapive të targetuara (mutacionet EGFR, ALK, ROS1).

Trajtimi varet nga tipi i kancerit (jo me qeliza të vogla ose me qeliza të vogla), faza dhe gjendja e përgjithshme e pacientit.

Më efektive për fazat e hershme të kancerit jo me qeliza të vogla. Procedurat e mundshme:

Reseksion klinik (heqja e një pjese të vogël të indit të mushkërive),

Lobektomi (heqja e një lobusi të mushkërive),

Pneumonektomi (heqja e të gjithë krahut të mushkërive).

Përdoret tek pacientët që nuk mund të operohen ose si trajtim i kombinuar.

Medikamente të drejtuara ndaj mutacioneve specifike që gjenden në disa tumore. Mundësojnë trajtim efektiv me më pak efekte anësore.

Aktivizon qelizat T për të sulmuar tumorin. Në vitet e fundit ka përmirësuar ndjeshëm mbijetesën në fazat e avancuara.

E fokusuar në lehtësimin e simptomave dhe përmirësimin e cilësisë së jetës, pavarësisht fazës.

Si ta ulni rrezikun?

• Ndërpriteni duhanpirjen — masa më e rëndësishme.
• Shmangni duhanpirjen pasive.
• Kontrolloni shtëpinë për praninë e substancave radioaktive.
• Përdorni mbrojtje gjatë punës me substanca kimike.
• Mbani ushqyerje të shëndetshme dhe aktivitet fizik.

Konsultohuni me mjekun tuaj nëse ndjeni ndonjë nga simptomat e përmendura më parë ose nëse bëni pjesë në ndonjë nga kategoritë e rrezikut.