Marramendja dhe problemet me ekuilibrin: A është shkaku në veshin e brendshëm?

Marramendja është simptomë, jo diagnozë. Shumë njerëz e përshkruajnë si ndjesi që dhoma rrotullohet, se trupi u lëkundet ose se do të bien gjatë ecjes. Shpesh shoqërohet me nauze, pasiguri, djersitje dhe frikë nga lëvizja. Edhe pse shkaqet mund të jenë të ndryshme – nga problemet me qarkullimin deri te çrregullimet neurologjike – një pjesë e madhe e rasteve vijnë nga veshi i brendshëm, ku ndodhet sistemi vestibular që kontrollon ekuilibrin.

Njohja e çrregullimeve vestibulare më të shpeshta ndihmon në identifikimin e simptomave, kuptimin kur nevojitet vlerësim mjekësor dhe si trajtohen këto gjendje.

Si veshi i brendshëm kontrollon ekuilibrin? 

Veshi i brendshëm përmban struktura të mbushura me lëng dhe kristale të vogla. Ato reagojnë ndaj lëvizjes së kokës, gravitetit dhe shpejtësisë, duke dërguar sinjale në tru. Kur këto struktura dëmtohen – nga inflamacioni, zhvendosja e kristaleve ose akumulimi i tepërt i lëngut – truri merr sinjale të përziera dhe shfaqet marramendja.

1. BPPV – Marramendja pozicionale paroksizmale beninje

BPPV është shkaku më i shpeshtë i marramendjes, sidomos tek të rriturit mbi 50 vjeç.

Shfaqet kur kristalet e kalciumit (otolitët), që normalisht ndodhen në një zonë të veshit të brendshëm, zhvendosen në kanalet gjysmë-rrethore. Kur ndryshon pozicioni i kokës – përkulje, shtrirje, ngritje ose rrotullim – kristalet lëvizin dhe shkaktojnë:

●     marramendje të fortë, të shkurtër (zakonisht <30 sekonda)

●     ndjesi se hapësira rrotullohet

●     Nauze

●     humbje ekuilibri

Më shpesh me testin Dix–Hallpike, ku mjeku e lëviz kokën në pozicione specifike dhe vëzhgon lëvizjet e syve (shfaqja e nistagmusit).

Fatmirësisht, BPPV është shumë i lehtë për t’u trajtuar. Zbatohen manovra pozicionale speciale (Epley, Semont), me të cilat kristalet rikthehen në zonën e duhur të veshit të brendshëm. Në shumicën e rasteve, marramendja zhduket menjëherë ose brenda 24 orëve.

Nevriti vestibular është inflamacion i nervit që transmeton sinjalet e ekuilibrit nga veshi i brendshëm në tru. Shfaqet më shpesh pas një infeksioni viral të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes.

Simptomat përfshijnë:

●     marramendje e papritur, e fortë dhe e zgjatur që mund të zgjasë me orë ose ditë

●     nauze dhe të vjella

●     vështirësi në qëndrim dhe ecje

●     pa probleme me dëgjimin (dallim i rëndësishëm nga sëmundja e Ménière)

Kjo gjendje mund të jetë shumë dramatike, por nuk është e rrezikshme. Simptomat më të këqija zgjasin 1–3 ditë, pas së cilës ndjekin javë me ndjesi pasigurie dhe paqëndrueshmërie.

●     barna kundër nauzes dhe marramendjes (antiemetikë)

●     kortikosteroide në fazën e hershme – nëse mjeku e vlerëson të nevojshme

●     rehabilitim vestibular (fizioterapi) për të rikualifikuar trurin që të përshtatë ekuilibrin

Rezultatet më të mira arrihen kur pacienti fillon sa më shpejt lëvizjen dhe rehabilitimin.

Sëmundja e Ménière është një çrregullim kronik i veshit të brendshëm i shkaktuar nga akumulimi i lëngut (endolimf). Shfaqet në episode dhe mund të ndikojë ndjeshëm në cilësinë e jetës.

Triada klasike e simptomave është:

●     marramendje që zgjat 20 minuta deri në disa orë

●     zhurmë në vesh (tinitus)

●     humbje e luhatshme e dëgjimit

Pacientët shpesh ndjejnë edhe presion ose ndjesi mbushjeje në vesh. Episodet janë të paparashikueshme, ndërsa mes tyre pacienti mund të ndihet normalisht.

Edhe pse nuk ka një kurë që e eliminon plotësisht sëmundjen, simptomat mund të kontrollohen ndjeshëm me:

●     dietë me pak kripë

●     barna për reduktimin e marramendjes

●     Diuretikë

●     shmangie të kafesë dhe alkoolit

●     injeksione me steroide ose gentamicinë (në raste të rënda)

●     opsione kirurgjikale në rastet e vazhdueshme

●     Labirintiti 

I ngjashëm me nevritin vestibular, por me dëmtim të dëgjimit. Pacienti ka marramendje + humbje dëgjimi dhe tinitus.

●     Barnat ototoksike  

Disa barna dëmtojnë sistemin vestibular, si disa antibiotikë (aminoglikozide), kimioterapia, doza të larta aspirine.

Mund të çojë në BPPV ose disfunksione të tjera vestibulare.

Otiti i mesëm ose i brendshëm mund të prishë ekuilibrin.

●     anamnezë të detajuar

●     ekzaminim neurologjik

●     ekzaminim otoskopik

●     testin Dix–Hallpike

●     audiometri (test dëgjimi)

●     teste vestibulare (VNG, test kalorik)

●     MRI nëse dyshohet për shkaqe neurologjike

Diagnoza e hershme ndihmon në parandalimin e rënieve, dëmtimeve dhe paqëndrueshmërisë kronike.

●     hidratim i mirë

●     shmangie e konsumit të tepërt të alkoolit dhe kafesë

●     shmangie e lëvizjeve të papritura

●     ushtrime të balancuara dhe aktivitet fizik

●     kontroll i stresit

●     marramendje që zgjat më shumë se disa ditë

●     dobësi, probleme me të folur ose koordinim

●     humbje dëgjimi

●     dhimbje koke të forta

●     rënie ose paqëndrueshmëri

●     episode të përsëritura

Marramendja e papritur + simptomat neurologjike mund të tregojnë gjendje urgjente!