Karcinoma e zorrës së trashë: shenjat, si të ulet rreziku dhe trajtimi i saj

Karcinoma e zorrës së trashë është një nga sëmundjet malinje më të shpeshta tek popullata e rritur. Falë metodave moderne të skriningut, shumë raste mund të zbulohen në fazë të hershme, kur trajtimi është dukshëm më i thjeshtë dhe më i suksesshëm. Karcinoma kolorektale zhvillohet gradualisht – zakonisht fillon si një polip i vogël, beninj, i cili me vite mund të shndërrohet në kancer. Kjo na jep një mundësi të madhe për zbulim të hershëm dhe parandalim.

Cilat janë shenjat dhe simptomat? 

Fazat e hershme të karcinomës së zorrës së trashë shpesh nuk japin simptoma të qarta, prandaj skriningu i rregullt është thelbësor. Megjithatë, ekzistojnë shenja paralajmëruese për të cilat secili duhet të jetë i vëmendshëm, si p.sh.:

●       Ndryshime në zakonet e jashtëqitjes – diarre e zgjatur, kapsllëk ose ndjesia se zorra nuk është zbrazur plotësisht.

●       Gjaku në jashtëqitje – mund të jetë i kuq i ndezur ose i errët, pothuajse i zi.

●       Dhimbje e pashpjegueshme në stomak, ngërçe ose ndjesi fryrjeje.

●       Lodhje dhe dobësi të vazhdueshme, si rezultat i anemisë (mungesë gjaku).

●       Humbje e pashpjegueshme në peshë.

●       Jashtëqitje me formë të ngushtë (“si laps”).

Këto simptoma nuk nënkuptojnë gjithmonë kancer – ato mund të lidhen me hemorroide, infeksione ose probleme të tjera gastrointestinale – por gjithmonë kërkojnë vlerësim mjekësor, sidomos nëse zgjasin më shumë se disa javë.

Skrining – si zbulohet sëmundja në kohë? 

Skriningu ka për qëllim të zbulojë ndryshimet para se të bëhen kancerogjene ose të diagnostikojë kancerin në fazë të hershme. Ekzistojnë disa lloje testesh:

1. Kolonoskopia  Ajo është “standardi i artë” në zbulimin e ndryshimeve. Me një kamerë fleksibël, mjeku e kontrollon të gjithë zorrën e trashë dhe mund në të njëjtin moment të heqë polipet nëse i gjen. Rekomandohet çdo 10 vjet për persona me rrezik mesatar, duke filluar nga mosha 45 vjeç.

2. Testet e jashtëqitjes (FIT, FOBT)
Zbulojnë gjak mikroskopik në jashtëqitje që nuk mund të shihet me sy të lirë. Testet janë të thjeshta, pa dhimbje, bëhen në kushte shtëpie dhe kryhen çdo vit.

3. Testet e ADN-së në jashtëqitje (p.sh., Cologuard)
I njohin ndryshimet në ADN

4. CT kolonografia (“kolonoskopia virtuale”) 
Një ekzaminim i specializuar me CT që zbulon polipe më të mëdha dhe tumore. Rekomandohet çdo 5 vjet.

Personat me rrezik të shtuar (histori familjare pozitive, sëmundje inflamatore të zorrëve, sindroma të trashëguara si Lynch ose FAP) mund të kenë nevojë të fillojnë skriningun shumë më herët – madje edhe në të 20-at ose 30-at.

Edhe pse nuk ka mënyrë për të parandaluar çdo rast, shumë faktorë të lidhur me karcinomën e zorrës së trashë mund të kontrollohen me ndryshime në stilin e jetesës.

●       Ushqyerje e shëndetshme
- Rritni marrjen e perimeve, frutave dhe drithërave integrale.
- Kufizoni mishin e përpunuar dhe mishin e kuq.
- Ulni yndyrnat e tepërta dhe sheqernat.

●       Aktivitet fizik i rregullt 
- Të paktën 150 minuta aktivitet i moderuar në javë e ulin ndjeshëm rrezikun.

●       Mbajtja e një peshe trupore të shëndetshme 
- Obeziteti lidhet me rrezik më të madh për kancer.

●       Ndalimi i duhanit dhe përdorimi i moderuar i alkoolit 
- Pirja e duhanit për një kohë të gjatë dhe konsumimi i tepërt i alkoolit janë faktorë seriozë rreziku.

●       Skrining në intervalet e rekomanduara 
- Ky është mjeti më i fuqishëm për parandalim – sepse polipet mund të hiqen para se të bëhen kancerogjene.

Si vendoset diagnoza? 

Nëse skriningu ose simptomat tregojnë për një sëmundje të mundshme, hapat e mëtejshëm mund të përfshijnë:

●       Kolonoskopi me biopsi – merret një mostër indi për analizë.

●       CT ose MRI – përdoren për të vlerësuar përhapjen e sëmundjes.

●       Testet e gjakut, duke përfshirë CEA (antigjeni karcinoembrional).

Trajtimi varet nga faza e sëmundjes, vendndodhja e tumorit dhe gjendja e përgjithshme shëndetësore e pacientit. Terapitë më të zakonshme janë:

1. Kirurgjia 

Trajtimi kryesor për fazat e hershme. Mund të hiqet vetëm tumori dhe indi përreth ose pjesë të zorrës së trashë, me ribashkimin e zorrës.

2. Kimioterapia 

Përdoret para ose pas operacionit, ose tek kanceri i avancuar për të zvogëluar madhësinë e tumorit ose për të ngadalësuar përparimin.

3. Radioterapia 

Veçanërisht e dobishme tek karcinoma e rektumit, ku mund të përdoret para operacionit për zvogëlimin e tumorit.

4. Terapia e targetuar dhe imunoterapia 

Ilaçe moderne që veprojnë mbi molekula specifike ose stimulojnë imunitetin për ta njohur dhe shkatërruar tumorin. Shpesh përdoren tek sëmundja e avancuar.