Ushqimi gjatë anemisë së shkaktuar nga mungesa e hekurit

Anemia e shkaktuar nga mungesa e hekurit është forma më e zakonshme e anemisë dhe ndodh kur nuk ka hekur të mjaftueshëm në gjak. Në këtë rast, trupi nuk prodhon hemoglobinë të mjaftueshme, një molekulë në qelizat e kuqe të gjakut që mbart oksigjen. Pa hemoglobinë të mjaftueshme, indet dhe organet nuk marrin oksigjen të mjaftueshëm, gjë që mund të çojë në probleme serioze shëndetësore. Simptomat fillestare janë të lehta, por ato përkeqësohen me kalimin e kohës dhe mund të përfshijnë: lodhje, dhimbje koke, nervozizëm, dhimbje muskulore, lëkurë të zbehtë, gulçim, gjuhë të lënduar dhe të ënjtur, thonj të rritur në mish, rrahje të shpejta të zemrës dhe dëshirë për të ngrënë substanca jo-ushqimore (si dheu). Mungesa e hekurit tek fëmijët mund të ngadalësojë zhvillimin, duke përfshirë funksionin njohës, dhe të shkaktojë probleme të sjelljes. Anemia nga mungesa e hekurit shpesh mund të parandalohet duke ngrënë një ushqim të shëndetshëm.

Njerëzit me rrezik të rritur nga mungesa e hekurit

• Gratë shtatzëna – nevojat për hekur rriten për shkak të rritjes së vëllimit të gjakut
• Foshnjat dhe fëmijët e vegjël – për shkak të rritjes dhe zhvillimit të shpejtë kanë nevoja të larta për hekur
• Gratë me gjakderdhje të rëndë menstruale – për shkak të humbjes së shtuar të hekurit përmes gjakut
• Dhuruesit e shpeshtë të gjakut – rrezikojnë pakësimin e rezervave të hekurit në trup
• Pacientët onkologjik – veçanërisht kanceri i zorrës së trashë, për shkak të humbjes kronike të gjakut dhe faktorëve të tjerë si anemia e shkaktuar nga kimioterapia dhe ushqimi i dobët
• Njerëzit me çrregullime gastrointestinale – si sëmundja celiake, sëmundja e Crohn-it ose pas operacionit (gastrektomia), të cilat shkaktojnë përthithje të dëmtuar të hekurit ose humbje gjaku
• Njerëzit me dobësim kardiak – mund të zhvillojnë anemi për shkak të dietës së dobët, përthithjes së dëmtuar të hekurit ose humbjes së gjakut të shkaktuar nga ilaçet

Llojet dhe burimet e hekurit në ushqim

Në varësi të strukturës së tij kimike, hekuri në ushqim ndahet në dy lloje themelore: hekur hem dhe hekur jo-hem.

1. Hekuri hem – gjendet në ushqimet me origjinë shtazore dhe absorbohet lehtë dhe në mënyrë efikase nga trupi.

• Mish – viçi, mëlçi viçi
• Shpendë – pulë, gjeldeti
• Peshk – ton, salmon, sardele

2. Hekuri jo-hem – gjendet në ushqimet bimore dhe absorbohet më pak, por përthithja rritet nëse kombinohet me fruta dhe perime.

• Bishtajore – thjerrëza, fasule, qiqra, sojë, tofu, bizele
• Zarzavate me gjethe – spinaq, panxhar zviceran, brokoli
• Fara – të kungullit
• Fruta bërthamore – arra indiane, fistikë
• Fruta të thata – rrush të thatë, kajsi të thata
• Drithëra – kuinoa, oriz

Ushqimet që rrisin përthithjen e hekurit

1. Ushqime të pasura me vitaminë C – limon, portokall, luleshtrydhe, speca, domate, kivi
   • Vitamina C përmirëson përthithjen e hekurit jo-hem nga burimet bimore, duke formuar një përbërës që përdoret më lehtë nga trupi.
   • Kombinimi i burimeve bimore të hekurit me ushqime të pasura me vitaminë C është më i miri për shfrytëzimin e hekurit.

2. Ushqime të pasura me vitaminë A dhe beta-karoten – karrota, patate të ëmbla, kunguj, perime me gjethe jeshile të errëta
   • Vitamina A kontribuon në metabolizmin normal të hekurit në trup
3. Mishi dhe peshku – kur shtohen në vaktet që përmbajnë burime bimore të hekurit, ato rrisin përthithjen e hekurit jo-hem.
   • Efekti arrihet me një porcion prej rreth 50 gramësh mish ose peshk

Ushqimet që zvogëlojnë përthithjen e hekurit

• Produktet e qumështit – përmbajnë kalcium i cili pengon thithjen e hekurit, prandaj shmangni ngrënien e qumështit, djathit ose kosit me ushqime ose suplemente të pasura me hekur.
• Çaj, kafe dhe kakao – përmbajnë tanine dhe polifenole të cilat ndërhyjnë në thithjen e hekurit nëse konsumohen gjatë një vakti të ushqimit.
• Drithërat e plota dhe ushqimet me shumë fibra – përmbajnë fitate të cilat zvogëlojnë thithjen e hekurit nëse nuk kombinohen me ushqime të pasura me vitaminë C.
• Shënim: Disa ilaçe të caktuara, të tilla si antacidet, frenuesit e pompës së protonit dhe bllokuesit e H2, zvogëlojnë aciditetin e stomakut dhe kështu zvogëlojnë thithjen e hekurit.
• Nëse jeni vegjetarian ose vegan
• Ushqimi vegjetarian dhe vegan mund të ofrojë hekur të mjaftueshëm nëse është i planifikuar mirë dhe përfshinë shumë bishtajore, fruta, perime, arra dhe fara.
• Vegjetarianët nuk duhet të mbështeten shumë te produktet e qumështit dhe vezët si burime hekuri, pasi ato jo vetëm që kanë pak hekur, por edhe zvogëlojnë përthithjen e tij.
• Është e rëndësishme të kombinohen burimet bimore të hekurit me ushqime të pasura me vitaminë C.
• Kombinoni fasulet, tofun ose spinaqin me domate, speca ose pak lëng limoni.

Hekuri në formë suplementi duhet të merret vetëm nëse përshkruhet nga një mjek, pasi marrja e tepërt mund të ketë efekte të dëmshme në shëndet - të tilla si shqetësime në stomak, kapsllëk, të përziera dhe në raste më të rënda, dëmtime të organeve.